Słońce może szkodzić oczom bardziej, niż się wydaje. Sprawdź, jak promieniowanie UV wpływa na wzrok i jak skutecznie chronić oczy latem.

Dlaczego słońce może być niebezpieczne dla naszych oczu?

Słońce poprawia nastrój i jest potrzebne do życia, jednak nadmierna ekspozycja napromieniowanie UV może szkodzić naszym oczom. Długotrwałe przebywanie na słońcu bez odpowiedniej ochrony może prowadzić do podrażnień, uszkodzeń rogówki, a nawet problemów ze wzrokiem w przyszłości.

Czym różni się promieniowanie UVA, UVB i UVC?

Co to jest promieniowanie UVA?

Promieniowanie UVA dociera do Ziemi przez cały rok – nawet w pochmurne dni. Przenika przez szyby i może przyspieszać starzenie się oczu oraz zwiększać ryzyko rozwoju zaćmy.

Jak działa promieniowanie UVB?

Promieniowanie UVB jest bardziej intensywne i szczególnie odczuwalne latem. Może powodować podrażnienia spojówek, pieczenie oczu oraz uszkodzenia rogówki.

Czy promieniowanie UVC jest groźne?

Promieniowanie UVC jest najbardziej niebezpieczne, ale na szczęście zatrzymuje je warstwa ozonowa, dlatego nie dociera ono naturalnie do powierzchni Ziemi.

Jak najlepiej chronić oczy przed słońcem?

Najważniejsze są dobre okulary przeciwsłoneczne z filtrem UV 400. Tylko takie okulary skutecznie chronią oczy przed promieniowaniem UVA i UVB.

Warto pamiętać również o:

• noszeniu kapelusza lub czapki z daszkiem,
• unikaniu patrzenia bezpośrednio w słońce,
• ograniczaniu przebywania na pełnym słońcu w godzinach południowych.

Czy krople do oczu pomagają latem?

Tak. W okresie letnim oczy są bardziej narażone na wysuszenie przez słońce, wiatr, klimatyzację oraz słoną wodę. Dlatego warto stosować krople nawilżające do oczu, czyli tzw. sztuczne łzy.

Pomagają one:

• zmniejszyć uczucie pieczenia i suchości,
• nawilżyć powierzchnię oka,
• poprawić komfort widzenia podczas upałów.

Coraz częściej dostępne są również preparaty wspierające ochronę przed promieniowaniem UV. Warto zapytać okulistę lub farmaceutę o odpowiednie produkty, szczególnie jeśli spędzamy dużo czasu na słońcu.

Dlaczego zwykłe ciemne okulary mogą szkodzić?

Ciemne szkła bez filtra UV nie chronią oczu. Wręcz przeciwnie – źrenice rozszerzają się pod wpływem przyciemnienia, a do wnętrza oka dociera jeszcze więcej szkodliwego promieniowania.

Dlaczego trzeba uważać podczas zaćmienia Słońca 12 sierpnia?

Zaćmienie Słońca to niezwykłe zjawisko astronomiczne, które będzie można obserwować 12 sierpnia. Wiele osób będzie chciało spojrzeć w niebo, jednak trzeba pamiętać, że obserwowanie Słońca bez odpowiedniej ochrony jest bardzo niebezpieczne.

Do obserwacji zaćmienia należy używać wyłącznie specjalnych okularów lub filtrów astronomicznych. Zwykłe okulary przeciwsłoneczne nie zabezpieczają wzroku przed uszkodzeniem siatkówki.

Dlaczego dzieci wymagają szczególnej ochrony oczu?

Oczy dzieci są bardziej wrażliwe na promieniowanie UV niż oczy dorosłych. Naturalne mechanizmy ochronne nie są jeszcze w pełni rozwinięte, dlatego szkodliwe promienie łatwiej przenikają do wnętrza oka.

Oczym powinni pamiętać rodzice?

Rodzice powinni:

• kupować dzieciom okulary z filtrem UV,
• pilnować, aby dzieci nie patrzyły bezpośrednio w słońce,
• zapewniać cień podczas zabawy na dworze,
• stosować u dzieci nawilżające krople do oczu po konsultacji ze specjalistą,
• szczególnie uważać podczas obserwacji zaćmienia Słońca.

Dlaczegowarto chronić wzrok każdego dnia?

Oczy mamy tylko jedne, dlatego warto dbać o nie przez cały rok, nie tylko latem. Odpowiednia ochrona przed słońcem oraz regularne nawilżanie oczu to prosty sposób, aby uniknąć wielu problemów ze wzrokiem w przyszłości.

‍

Miękkie soczewki kontaktowe są alternatywą dla okularów w korekcji wad wzroku. Ich popularność stale rośnie, co spowodowane jest z całą pewnością zarówno wygodą noszenia, brakiem ograniczenia pola widzenia (jak ma to miejsce w przypadku noszenia okularów – oprawki zawężają pole widzenia), jak też dobrą jakością widzenia niezależnie od warunków (na przykład nie ma obawy, że soczewki zaparują oraz nie odbija się w nich światło). Zaletą soczewek jest także to, że sprawdzają się podczas biegania czy skakania, dzięki czemu są idealne dla osób aktywnych, uprawiających sport.

Oko musi oddychać

Pierwsze miękkie soczewki były wytwarzane z hydrożelu. Obecnie stosowane są soczewki silikonowo-hydrożelowe o wysokiej tlenoprzepuszczalności, co zapewnia odpowiednie dotlenienie rogówki. W zależności od rodzaju, mogą zawierać od około 30% do 70% wody, mieć różną grubość i giętkość. Im więcej wody zawarte jest w materiale danej soczewki, tym większa jest jej przepuszczalność dla tlenu. W przypadku soczewek rocznych, zawartość wody, a więc i przepuszczalność są bardzo małe, w przypadku zaś wymiennych soczewek jednodniowych – parametry te są bardzo wysokie. Ze względu na korzyści dla oka, wskazane jest stosowanie soczewek o dużym stopniu tlenoprzepuszczalności. Pozwalają one oku swobodniej oddychać, jednak równocześnie mają mniejszą trwałość. Ze względu na stan rogówki, zalecane jest noszenie soczewek pozwalających oku swobodnie oddychać oraz zdejmowanie ich przynajmniej na kilka godzin w ciągu doby (na przykład na noc).

Dla kogo soczewki kontaktowe?

Soczewki kontaktowe można nosić niezależnie od wieku.
Powinny być zawsze dopasowane i odpowiednio dobrane przez specjalistę. Okulista stwierdzi czy nie ma przeciwwskazań do noszenia soczewek oraz pomoże dobrać właściwy rozmiar soczewki, a także pokaże jak prawidłowo zakładać soczewki, jak je pielęgnować i przechowywać. Nawet w przypadku wyboru soczewek kosmetycznych, które nie korygują wady wzroku, konieczne jest dobranie rozmiaru soczewki. Dzięki temu noszenie soczewek będzie komfortowe i nie doprowadzi do podrażnień oka, uszkodzeń czy infekcji.

Rodzaje soczewek kontaktowych

Rodzaje soczewek kontaktowych ze względu na zastosowanie

• Soczewki korekcyjne: są to soczewki, noszone w przypadku występowania określonej wady wzroku. Soczewki te dzieli się na zwykłe (gdy występuje krótkowzroczność lub dalekowzroczność) oraz toryczne (przeznaczone dla osób z astygmatyzmem). Występują również soczewki progresywne, stosowane w korekcji tzw. starczowzroczności (polega na utracie zdolności do akomodacji – co manifestuje się problemami z czytaniem z bliska, pojawiającymi się po 40-tym roku życia).
• Soczewki lecznicze: stosowane jako opatrunek, nakładane są na powierzchnię oka na przykład w schorzeniach rogówki (niegojące się owrzodzenia czy ubytki nabłonka), dla zniesienia dolegliwości bólowych, po urazach powierzchownych oka czy po zabiegach korekcji refrakcyjnej wady wzroku.
• Soczewki kosmetyczne: są to soczewki, które po nałożeniu zmieniają kolor oczu, mogą też maskować różnego rodzaju defekty wrodzone czy pourazowe. Soczewki kosmetyczne mogą równocześnie pełnić funkcję korekcyjną.

Rodzaje soczewek ze względu na czas noszenia

Wśród soczewek wyróżnia się soczewki przeznaczone do noszenia od kilku do kilkunastu godzin, po czym soczewki należy zdjąć i umieścić w specjalnym płynie czyszczącym. Najczęściej tego typu soczewki są noszone w dzień i zdejmowane na noc. Istnieją także specjalne soczewki do noszenia ciągłego (nie zdejmuje się ich na noc). Wyróżniamy tu np. soczewki miesięczne, dwutygodniowe czy jednodniowe. Mogą być noszone bez przerw i po zalecanym czasie noszenia są wyrzucane. Wykonane są w taki sposób, by pomimo stałej ich obecności, oko mogło swobodnie oddychać. Stosowanie soczewek wymiennych, zwłaszcza jednodniowych, zmniejsza znacznie ryzyko powikłań, głównie infekcyjnych oka. Podczas ich stosowania warto jednak zachować ostrożność.

Soczewki dzielimy także ze względu na ich trwałość

Ocena stopnia zużycia soczewek jest trudna, często opiera się na subiektywnym odczuciu osoby noszącej soczewki. Warto zwrócić uwagę na to czy na soczewce nie ma rys i odkształceń, czy jest elastyczna i utrzymuje swój pierwotny kształt w momencie, gdy leży swobodnie na palcu. Jeśli zanieczyszczenia (na przykład osadzający się osad białkowy, resztki makijażu) nie zmywają się w momencie zanurzenia soczewek w przeznaczonym do przechowywania płynie, należy je niezwłocznie wymienić.

Wyróżniamy:

• soczewki jednodniowe/jednorazowe,
• soczewki tygodniowe,
• soczewki dwutygodniowe,
• soczewki miesięczne,
• soczewki trzymiesięczne,
• soczewki półroczne,
• soczewki roczne.

Wymienione soczewki mają określony termin wymiany, dzięki czemu osoby je noszące nie muszą samodzielnie szacować stopnia zużycia soczewek, lecz opierają się na kalendarzu. Dzięki temu ryzyko noszenia złej jakości soczewki na oku jest znacznie zminimalizowane, co pozytywnie wpływa na zachowanie higieny oka i jego zdrowie.

W przypadku soczewek jednodniowych, ich pielęgnacja jest maksymalnie uproszczona. Soczewki wystarczy nałożyć, po zdjęciu nie przechowuje się ich, lecz wyrzuca. Jest to bardzo dobre rozwiązanie, niestety jedno z droższych. Soczewki tego typu sprawdzają się jednak w przypadku osób uprawiających sporty czy podróżujących, gdyż nie ma obawy o stopień ich zanieczyszczenia czy zużycia – następnego dnia wystarczy nałożyć nowy komplet. Soczewki jednodniowe mogą być uzupełnieniem innych soczewek o dłuższym terminie. Dzięki temu, na co dzień noszone są soczewki na przykład miesięczne czy dwutygodniowe, a w przypadku uprawiania sportu (na przykład: pływania na basenie, gdzie możliwe jest zgubienie soczewki czy zanieczyszczenie jej chlorem), podczas wyjazdu albo potrzeby mocniejszego umalowania oka – wystarczy nałożyć soczewkę jednodniową.

Soczewki tygodniowe i dwutygodniowe wystarczy przechowywać w przeznaczonym do tego płynie aby zachować ich dobry stan, jednak soczewki miesięczne, trzymiesięczne i półroczne mogą wymagać już dodatkowo odbiałczania. Polega to na tym, że soczewkę trzeba przetrzeć płynem (na przykład tym, w którym codziennie są przechowywane), najlepiej palcem, delikatnie - by nie zniszczyć czy skaleczyć soczewki. W ten sposób usuwany jest osad białkowy. W przypadku soczewek rocznych, ich pielęgnacja jest bardziej skomplikowana i zależy m.in. od trybu życia, jakości łez, itd. Soczewki takie wymagają wielokrotnego czyszczenia i odbiałczania, co może niestety powodować ich szybsze zużycie. Dlatego stosowane są coraz rzadziej na korzyść soczewek wymiennych.

‍

Sztuczne łzy to cała gama preparatów dostępnych bez recepty, których celem jest przyniesienie ulgi w dolegliwościach związanych z tzw. zespołem suchego oka. Zadaniem tych produktów jest przyniesienie ulgi oczom poprzez m.in. ich nawilżenie. Dla oczu bezpieczniejsze są preparaty nie posiadające w swym składzie konserwantów, ponieważ środki konserwujące mogą powodować dodatkowe podrażnienie oka.

Kiedy należy sięgnąć po preparaty sztucznych łez?

Jeśli odczuwasz dolegliwości pod postacią uczucia zmęczenia oczu, suchości, masz wrażenie "piasku pod powiekami" to znak, że potrzebujesz pomocy w postaci kropli nawilżających.

Do najczęstszych przyczyn powodujących takie objawy zaliczamy:

• wielogodzinną pracę przed komputerem,
• częste oglądanie telewizji,
• długotrwałe przebywanie w zanieczyszczonym środowisku,
• częste narażenie na działanie wiatru i promieniowania UV,
• pracę przy sztucznym oświetleniu,
• częste przebywanie w klimatyzowanych bądź ogrzewanych pomieszczeniach,
• noszenie soczewek kontaktowych,
• przewlekłe stosowanie innych kropli do oczu zawierających konserwanty (np. podczas leczenia chorób takich jak jaskra czy częste stany zapalne spojówek itp.).

Dolegliwości związane z suchym okiem mogą także pojawić się:

• w czasie długotrwałego stosowania doustnej antykoncepcji,
• w okresie menopauzy,
• u osób mających choroby ogólnoustrojowe, takie jak reumatoidalne zapalenie stawów czy cukrzyca.

Jeśli jesteś narażony na działanie któregokolwiek (choćby jednego!) z powyższych czynników i odczuwasz dolegliwości z tym związane, może to oznaczać, że preparaty sztucznych łez są jak najbardziej dla Ciebie wskazane. Krople nawilżające zaleca się stosować ok. 3-4 razy dziennie, a przy silnych dolegliwościach nawet co 2 dwie godziny.

Należy jednak pamiętać, że w momencie, kiedy dolegliwości bólowe i zaczerwienienie oczu utrzymują się, czy też dochodzi do pogorszenia widzenia, należy niezwłocznie zgłosić się do okulisty, gdyż mogą być to objawy poważniejszych schorzeń oczu, których nie należy bagatelizować.

Dobre nawyki

Oprócz stosowania kropli typu sztuczne łzy spróbujmy zmienić choć trochę własne nawyki.

Starajmy się jak najmniej korzystać z klimatyzacji (zarówno w pracy jak i w samochodzie), w okresie grzewczym stosować nawilżacze powietrza, wypijać minimum 2 litry płynów dziennie. Pracując wiele godzin przed monitorem komputera róbmy co jakiś czas przerwy, aby popatrzeć w dal, zamknąć na chwilę oczy, czy po prostu pomrugać. Jest bowiem udowodnione, że pracując przy komputerze, czy też długo oglądając telewizję „zapominamy” o mruganiu, a tym samym narażamy nasze oczy na wysychanie, a nas samych na nieprzyjemne dolegliwości z tym związane.

‍

Prawidłowo powierzchowne struktury oka są pokryte warstwą filmu łzowego. Zachowanie stabilnego i prawidłowego, pod względem jakości i ilości filmu łzowego ma podstawowe znaczenie dla prawidłowego widzenia. Film łzowy ma także działanie przeciwbakteryjne. Niedobór filmu łzowego i zawartych w nim czynników przeciwbakteryjnych, takich jak lizozym, sprzyja rozwojowi infekcji bakteryjnych oka. Poza tym film łzowy zaopatruje rogówkę w podstawowe substancje odżywcze i tlen, a także usuwa z jej powierzchni czynniki szkodliwe, m.in. alergeny i zanieczyszczenia.

Suche powietrze

Narażenie na suche powietrze, sztuczne oświetlenie, szkodliwe promieniowanie, przebywanie w pomieszczeniach zadymionych i zakurzonych czy klimatyzowanych może mieć niekorzystny wpływ na oczy powodując ich zadrażnienie i uczucie dyskomfortu, tzw. zespół suchego oka. Objawy podmiotowe (pieczenie i szybkie męczenie się oczu, zaczerwienienie, uczucie ciała obcego, światłowstręt i zamglone widzenie) nasilają się pod koniec dnia, w związku z przedłużoną pracą oczu lub ekspozycją na niekorzystne czynniki środowiskowe. Objawy pojawiają się szczególnie u pacjentów żyjących w klimacie umiarkowanym i narażonych zimą na niższy poziom wilgotności, spowodowany systemami ogrzewania w pomieszczeniach. Niska wilgotność powietrza występuje w pomieszczeniach w okresie zimowym, ale coraz częściej także i letnim. Zjawisko to związane jest zwykle z działaniem klimatyzatorów, których funkcjonowanie oprócz pożądanego efektu obniżenia temperatury powietrza w pomieszczeniu powoduje także jego osuszanie. W przypadku, gdy oko jest narażone na przedłużony kontakt z suchym powietrzem, warto pomyśleć o stosowaniu nawilżaczy powietrza; optymalny poziom wilgotności wynosi 40-60%. Nawilżacze powietrza łagodzą również dolegliwości w przebiegu przewlekłego nieżytu górnych dróg oddechowych. Trzeba też pamiętać o regularnym wietrzeniu pomieszczeń, stosowaniu kropli i żeli nawilżających do oczu oraz można stosować wymuszone, celowe mruganie by poprawić nawilżenie powierzchni rogówki i spojówki.

Zadymione pomieszczenia

Przebywanie w pomieszczeniach zadymionych (kluby, dyskoteki) nasila znacznie dolegliwości zespołu suchego oka. Podrażnienie i zaczerwienienie oczu można zmniejszyć regularnie stosując krople nawilżające do oczu lub przede wszystkim unikając kontaktu z dymem.

Nieprawidłowe oświetlenie

Zbyt ostre lub za słabe oświetlenie może powodować zmęczenie oczu. Szczególnie ważne jest prawidłowe oświetlenie w pomieszczeniach, w których znajdują się komputery. Natężenie światła w pomieszczeniu, gdzie znajdują się komputery nie może być mniejsze niż 500 luxów, a w przypadku, gdy przy komputerach pracują osoby starsze - nawet powyżej 750 luxów. Dodatkowo światło to musi być rozproszone (nie punktowe).

Promieniowanie UV

Prawie codziennie jesteśmy narażeni na wpływ promieniowania UV. Słońce emituje zarówno promieniowanie UVA jak i UVB. Ekspozycja na promieniowanie UV odbywa się nie tylko na drodze bezpośredniej, ale również na drodze pośredniej – za pomocą promieniowania odbitego od różnych powierzchni, np. piasku, wody, śniegu, elewacji szklanych budynków, jak również ze źródeł rozproszonych takich jak chmury. Woda odbija aż 95% promieniowania słonecznego. W słoneczny dzień do oczu dociera nawet dziesięciokrotnie więcej światła, niż jest potrzebne do prawidłowego widzenia. Podrażnia to oczy i uaktywnia procesy starzenia się oka poprzez produkcję wolnych rodników. Nawet całkowicie zachmurzone niebo nie chroni nas w pełni przed promieniowaniem słonecznym. Świadomość wpływu promieniowania UV na oczy ma szczególne znaczenie w przypadku osób wykonujących pracę lub spędzających wolny czas na świeżym powietrzu. Wpływ promieniowania słonecznego kumuluje się w ciągu całego okresu życia. W grupie największego ryzyka znajdują się dzieci, ponieważ niewiele z nich nosi okulary przeciwsłoneczne przebywając na świeżym powietrzu, a ich szersze źrenice i bardziej przejrzyste soczewki umożliwiają swobodny dostęp szkodliwego promieniowania do siatkówki. Trudno przewidzieć kiedy oczy są najbardziej narażone na największą ekspozycję promieniowania UV jest niezwykle trudne, dlatego pacjent powinien korzystać z odpowiedniej ochrony przez cały rok, nie tylko latem. Ochrona oczu przed promieniowaniem UV obejmuje stosowanie odpowiednich filtrów we wszystkich rodzajach okularów (korekcyjne, przeciwsłoneczne bez korekcji, gogle ochronne) oraz w soczewkach kontaktowych (filtr UV klasy I lub II).

Najwyższą ochronę dają szkła brązowe, bursztynowe, zielone lub szare. Przed zakupem okularów zwróćmy uwagę na to, czy posiadają oznaczenie CE, potwierdzające zgodność z europejskimi standardami bezpieczeństwa.

Stosowanie okularów bez filtrów jest o wiele bardziej niebezpieczne, niż ich całkowity brak. Daje pozorne uczucie zabezpieczenia i ochrony oczu, taka jednak nie występuje. Ponieważ oko jest przysłonięte, słabiej działają mechanizmy ochronne, jak mrużenie oczu czy zwężenie źrenic przy zbyt intensywnym świetle, co powoduje iż większa ilość szkodliwego promieniowania dociera do wnętrza oka. Dodatkowo, u chorych operowanych na zaćmę istnieje możliwość wszczepienia sztucznej soczewki wewnątrzgałkowej posiadającej filtr promieniowania UV i niebieskiego, co działa ochronnie na siatkówkę oka. Kapelusz z dużym rondem lub czapka z daszkiem stanowią dodatkową ochronę oczu.

Praca przed monitorem

Wielogodzinna praca przed monitorem komputera sprzyja wysychaniu powierzchni oka. Częstotliwość mrugania zmniejsza się wówczas średnio 5-krotnie, a zwiększone parowanie filmu łzowego nasila dolegliwości. Aby poprawić nawilżenie oka należy regularnie stosować, nawet co godzinę przy intensywnym wysiłku wzrokowym, krople z grupy sztucznych łez. Wskazane może być także zmodyfikowanie otoczenia w celu zredukowania parowania filmu łzowego, ograniczenie czasu pracy przed komputerem czy zmniejszenie dolegliwości w czasie pracy przy komputerze lub oglądania telewizji przez wspomniane wcześniej wymuszone, celowe mruganie.

‍

CVS/DES to jeden z najczęstszych problemów współczesnego wzroku. Dowiedz się, jak chronić oczy podczas codziennej pracy przy ekranach.

Dlaczego zespół widzenia komputerowego jest dziś tak istotnym problemem?

Zespół widzenia komputerowego (Computer Vision Syndrome, CVS), określany również jako cyfrowe zmęczenie wzroku (Digital Eye Strain, DES), obejmuje zespół objawów ocznych i wzrokowych związanych z długotrwałą pracą przy ekranach urządzeń elektronicznych. Wraz ze wzrostem czasu spędzanego przed monitorami, smartfonami i tabletami problem ten nabiera znaczenia epidemiologicznego.

W praktyce klinicznej CVS/DES można traktować jako chorobę cywilizacyjną narządu wzroku, ściśle związaną ze współczesnym stylem życia. Szacuje się, że objawy te mogą dotyczyć nawet większości osób regularnie korzystających z urządzeń cyfrowych.

Czym jest CVS/DES i jakie są jego główne mechanizmy?

CVS i DES to pojęcia stosowane zamiennie, przy czym DES obejmuje szersze spektrum urządzeń cyfrowych. Zespół ten ma charakter wieloczynnikowy i wynika z przewlekłego przeciążenia układu wzrokowego podczas pracy z bliska.

Do głównych mechanizmów należą:

• zaburzenia filmu łzowego,
• zmniejszona częstość mrugania,
• przeciążenie akomodacji i konwergencji,
• ekspozycja na światło niebieskie,
• nieprawidłowa ergonomia pracy.

CVS/DES nie stanowi klasycznej jednostki chorobowej, jednak jego przewlekły charakter i powszechność sprawiają, że jest istotnym problemem zdrowia publicznego.

Jaką rolę odgrywa światło niebieskie w CVS/DES?

Światło niebieskie (400–500 nm), emitowane przez ekrany LED, odgrywa istotną rolę w patofizjologii CVS/DES.

Jak wpływa na powierzchnię oka?

Ekspozycja na światło niebieskie może nasilać stres oksydacyjny w komórkach nabłonka rogówki i spojówki. Prowadzi to do destabilizacji filmu łzowego, szczególnie jego warstwy lipidowej, oraz skrócenia czasu jego przerwania (TBUT). W efekcie dochodzi do zwiększonego parowania łez i rozwoju objawów zespołu suchego oka.

Jak wpływa na jakość widzenia?

Światło niebieskie ulega większemu rozproszeniu w ośrodkach optycznych oka, co skutkuje obniżeniem kontrastu oraz subiektywnym zamgleniem obrazu. Pacjenci często zgłaszają pogorszenie ostrości widzenia i szybsze zmęczenie wzroku.

Czy może powodować trwałe uszkodzenia oka?

Badania eksperymentalne wskazują, że długotrwała ekspozycja na światło niebieskie może prowadzić do uszkodzeń komórek siatkówki poprzez mechanizmy stresu oksydacyjnego. Rozważa się jego udział w rozwoju zwyrodnienia plamki żółtej (AMD), a także przyspieszenie procesów prowadzących do zaćmy.

W kontekście jaskry dane są ograniczone, jednak sugeruje się możliwy pośredni wpływ na komórki zwojowe siatkówki poprzez mechanizmy neurodegeneracyjne. Należy jednak podkreślić, że większość tych obserwacji pochodzi z badań eksperymentalnych, a ich znaczenie kliniczne pozostaje przedmiotem dalszych badań.

Jakie objawy zgłaszają pacjenci z CVS/DES?

Objawy CVS/DES mają charakter złożony i obejmują zarówno powierzchnię oka, jak i funkcje wzrokowe.

Objawy oczne

• suchość oka,
• pieczenie i kłucie,
• uczucie ciała obcego,
• zaczerwienienie,
• łzawienie (reaktywne).

Objawy wzrokowe

• niewyraźne widzenie,
• trudności w zmianie ogniskowania,
• uczucie zmęczenia oczu,
• sporadycznie podwójne widzenie.

Często współistnieją bóle głowy oraz napięcie mięśni szyi i karku.

Dlaczego mruganie ma tak duże znaczenie?

Mruganie odgrywa kluczową rolę w utrzymaniu stabilności filmu łzowego. W warunkach fizjologicznych występuje 15–20 razy na minutę, natomiast podczas pracy przy komputerze jego częstość spada nawet do 5–7 razy na minutę.

Dodatkowo często obserwuje się mruganie niepełne, co prowadzi do niewystarczającego rozprowadzenia filmu łzowego. W konsekwencji dochodzi do jego destabilizacji, zwiększonego parowania oraz mikrouszkodzeń nabłonka, co nasila objawy suchego oka.

Jaką rolę odgrywa akomodacja?

Długotrwała praca z bliska powoduje przeciążenie układu akomodacyjnego. Utrzymywanie stałego napięcia mięśnia rzęskowego prowadzi do ograniczenia zdolności relaksacji akomodacji i pogorszenia elastyczności układu wzrokowego.

Objawia się to przejściowym zamgleniem widzenia, trudnością w patrzeniu w dal oraz uczuciem ciężkości oczu. U młodszych pacjentów może wystąpić skurcz akomodacji, natomiast u osób starszych dochodzi do nasilenia objawów prezbiopii.

Jak postępować w praktyce klinicznej?

Postępowanie w CVS/DES ma charakter głównie profilaktyczny i objawowy. Kluczowe znaczenie mają:

• stosowanie zasady 20-20-20,
• świadome zwiększanie częstości mrugania,
• regularne stosowanie sztucznych łez zawierających w swoim składzie substancjeantyoksydacyjne
• poprawa ergonomii stanowiska pracy,
• ograniczenie ekspozycji na światło niebieskie,
• właściwa korekcja wad refrakcji.

Jak prawidłowo stosować zasadę 20-20-20?

Jednym z najprostszych i najskuteczniejszych sposobów ograniczenia objawów cyfrowego zmęczenia wzroku jest zasada 20-20-20. Polega ona na tym, że co około 20 minut pracy przy ekranie należy zrobić krótką przerwę, trwającą co najmniej 20 sekund, i skierować wzrok na obiekt oddalony o około 20 stóp, czyli około 6metrów.

Mechanizm działania tej metody polega przede wszystkim na rozluźnieniu akomodacji oraz zmniejszeniu napięcia mięśnia rzęskowego, który podczas pracy z bliska pozostaje w stanie ciągłego skurczu. Dodatkowo przerwa sprzyja częstszemu mruganiu, co poprawia stabilność filmu łzowego i zmniejsza jego parowanie.

W praktyce klinicznej warto zalecać pacjentom:

• ustawienie regularnych przypomnień (np. w telefonie lub komputerze),
• świadome zamykanie oczu na kilka sekund podczas przerwy,
• kierowanie wzroku w dal, najlepiej przez okno lub na najdalszy punkt wpomieszczeniu.

Regularne stosowanie tej zasady może istotnie zmniejszyć uczucie zmęczenia oczu, poprawić komfort widzenia oraz ograniczyć nasilenie objawów CVS/DES.

Dlaczego CVS/DES to coś więcej niż zespół suchego oka? (Podsumowanie)

Zespół widzenia komputerowego, utożsamiany z cyfrowym zmęczeniem wzroku, stanowi obecnie jeden z najczęstszych problemów w praktyce okulistycznej i może być uznawany za chorobę cywilizacyjną narządu wzroku.

CVS/DES to nie tylko zespół suchego oka, ale złożone zaburzenie obejmujące powierzchnię oka, funkcję akomodacji oraz jakość widzenia.

Światło niebieskie odgrywa istotną rolę w patofizjologii objawów, jednak równie ważne są zmniejszona częstość mrugania i przeciążenie akomodacji.

Kluczoweznaczenie ma zmiana nawyków — regularne przerwy, aktywność na świeżym powietrzu oraz ograniczenie czasu przed ekranem.

Jednocześnie dla wielu osób praca przy komputerze jest nieunikniona, dlatego ważne są:

• ćwiczenia i „gimnastyka oczu”,
• świadome mruganie,
• stosowanie kropli nawilżających zawierających w swoim składzie substancjeantyoksydacyjne chronią oczy przed szkodliwym wpływem UV i światła niebieskiego

Takie kompleksowe podejście pozwala skutecznie zmniejszyć objawy i poprawić komfort widzenia.

‍

Dowiedz się jakie czynniki podrażniają oko, dlaczego pojawia się drganie oka, dlaczego oko jest czerwone? Na te pytania odpowiada ekspert.

Jakie czynniki podrażniają oko?

Występuje wiele czynników drażniących ludzkie oko. Jedne z nich podrażniają bardziej, inne mniej, a wszystko zależy głównie od indywidualnej wrażliwości konkretnej osoby. Do najczęściej drażniących czynników można zaliczyć: kurz, dym, promienie słoneczne, wiatr, chlorowaną wodę, klimatyzację, soczewki kontaktowe, długotrwałą pracę przy monitorze komputera, czy wielogodzinne oglądanie telewizji.

Dlaczego pojawia się drżenie powiek?

Drżenie powiek (tik) jest spowodowane niekontrolowanymi skurczami mięśnia okrężnego powiek. Zwykle są to krótkotrwałe objawy, dotyczące powieki górnej. Tło dolegliwości jest bardzo różnorodne, wśród możliwych przyczyn wymienia się stres, przemęczenie, brak snu, ale także niedobór pewnych mikroelementów i witamin takich jak magnez, wapń czy witamina B. Czasami tik ma podłoże psychologiczne. Jeżeli drżenie występuje sporadycznie, ustępuje po kilku minutach, to nie ma powodu do obaw. Utrzymujące się tiki, powiązane z zadrażnieniem gałki ocznej mogą być jednym z objawów zapalenia skóry powiek, spojówek, rogówki, a nawet niektórych postaci jaskry. Nie należy lekceważyć tej dolegliwości, jeżeli utrzymuje się dłuższy czas, a szczególnie, gdy towarzyszy jej opadanie powieki lub nagle występujący zez - może to być objaw poważnej choroby neurologicznej. Leczenie zwykłego tiku polega na wyrównaniu niedoborów witaminowych, uregulowaniu trybu życia i unikanie czynników wywołujących (kawa, alkohol, papierosy). Czasem skuteczne są iniekcje botulinowe, akupunktura lub psychoterapia. Jeżeli drżenie powiek jest j elementem składowym choroby okulistycznej lub neurologiczne, to zalecana terapia zależy od przyczyny.

Czy czerwone pęknięcia na oku są powodem do niepokoju?

Pęknięcie drobnego naczynia na powierzchni gałki ocznej powoduje tzw. wylew podspojówkowy, co zwykle jest powodem dużego niepokoju. Przyczyną może być uraz (wtedy też zwykle występują inne objawy), ale czasem może wystąpić samoistnie. Często jest spowodowane zwyżką ogólnego ciśnienia tętniczego lub wykonywaną pracą fizyczną np. dźwiganiem. Wylew podspojówkowy, jeżeli nie ma innych zaburzeń (np. pogorszenie widzenia), zwykle po paru dniach wchłania się samoistnie - tak jak siniak. Można stosować krople nieco zmniejszające kruchość naczyń lub celem zmniejszenia dyskomfortu krople nawilżające. U osób z chorobami hematologicznymi, niewyrównanym ciśnieniem ogólnym lub cukrzycą incydenty tego rodzaju mogą się powtarzać.

‍

Gradówka jest zgrubieniem powieki powstającym na skutek zablokowania i przewlekłego stanu zapalnego gruczołu natłuszczającego brzegi powiek. Jak się objawia? W jaki sposób powinno się ją leczyć?

Co to jest gradówka?

Co to jest gradówka? To stan zapalny gruczołu Meiboma, który odpowiada za natłuszczanie brzegów powiek (zapobiega wysychaniu rogówki i spojówki gdy oko jest zamknięte). Gradówka na oku powstaje najczęściej na skutek jego zatkania przez wydzielinę. Może ona występować zarówno na górnej, jak i dolnej powiece, najczęściej w jej wewnętrznym kąciku. Gradówka objawia się jako guzkowate zgrubienie niekiedy z towarzyszącym obrzękiem, zwykle nie jest bolesna. W niektórych przypadkach wywołuje łzawienie i uczucie pieczenia w oku. Duża gradówka może uciskać rogówkę i wywoływać zaburzenie ostrości wzroku.

Gradówka częściej występuje u osób z trądzikiem różowatym i łojotokowym zapaleniem skóry, choć może zdarzyć się w zasadzie u każdego. Jako że z pozoru przypomina jęczmień nierzadko jest z nim mylona. Gradówka jest jest skutkiem przejścia jęczmienia w fazę przewlekłego zapalenia. Jest mniej czerwona i mniej bolesna niż jęczmień.

Jak wygląda gradówka?

W poprzednim akapicie opisaliśmy, co to jest gradówka na oku. Teraz przyjrzymy się temu, jak wygląda gradówka. Jest ona biaława lub żółtawa, z wyraźnie zaznaczonymi granicami. Gradówka może mieć wielkość od kilku milimetrów do kilku centymetrów.

Pierwszym objawem gradówki jest niebolesne zgrubienie powieki. Po upływie kilku dni guzek zwiększa swoje wymiary i staje się twardszy, a znajdującą się nad nim skórę można z łatwością przesuwać.¹

Ile trwa gradówka? W większości przypadków ustępuje ona samoistnie w ciągu kilku tygodni. Na czas trwania gradówki wpływają czynniki, takie jak: jej wielkość, stopień nasilenia stanu zapalnego, obecność innych czynników ryzyka, jak trądzik różowaty, czy łojotokowe zapalenie skóry oraz kondycja układu odpornościowego. Gradówka na powiece o niewielkich rozmiarach i łagodnym przebiegu trwa przeważnie około 1-2 tygodnie. Jeśli przewód wyprowadzający nie ulegnie odetkaniu, gradówka może utrzymywać się nawet ponad miesiąc, co jest wskazaniem do leczenia zabiegowego u okulisty.

Gradówka – jak leczyć?

Gradówka – jak leczyć tego typu stan zapalny? Pomocne mogą się tutaj okazać między innymi domowe sposoby. Jednym z nich są ciepłe okłady wykonywane z wacika, szmatki lub gazy nasączonej w ciepłej wodzie albo naparze ziołowym (rumianek działa przeciwzapalnie i łagodząco, nagietek – antybakteryjnie, a szałwia – przeciwgrzybiczo). Zabieg powinien trwać około 15 minut. Należy go powtarzać kilka razy dziennie.

Jak jeszcze może być leczona gradówka? Domowe sposoby cieszące się dużą popularnością to również masaż powiek. Wykonuje się go palcem wskazującym masując gradówkę przez około 5 minut w kierunku brzegów powiek. Masaż najlepiej powtarzać kilka razy w ciągu dnia.masujemy w kierunku nosa.

Chcąc pozbyć się gradówki, można także wspomagająco, dodatkowo do ciepłych okładów i masażu, sięgnąć po krople do oczu, w których składzie znajdują się:

• D-pantenol – łagodzi podrażnienia.
• Hialuronian sodu – wiąże wodę i nawilża powierzchnię oka.
• Poliwinylopirolidon – tworzy na powierzchni oka film ochronny.

Gdy mimo zastosowania powyższych metod gradówka nie ustępuje, a dodatkowo jest bolesna i zaburza ostrość widzenia, niezbędna będzie wizyta u lekarza. W leczeniu najczęściej stosowane są miejscowe antybiotyki i steroidy, które mają działanie przeciwzapalne.. Przyjmują one postać kropli, maści lub zastrzyków do worka spojówkowego.

Gradówka to niegroźna, lecz uciążliwa dolegliwość. Aby się jej pozbyć, warto stosować krople do oczu łagodzące ewentualne podrażnienia lub skorzystać z domowych sposobów, takich jak ciepłe okłady, czy masaż powiek.

‍

Gradówka oka to niewielki guzek na powiece powstający na skutek zapalenia gruczołu Meiboma. Często ustępuje ona samoistnie w ciągu kilku tygodni. Niekiedy jednak konieczne okazuje się jej chirurgiczne usunięcie lub zastosowanie maści i kropli do oczu z antybiotykiem na dolegliwość, jaką jest gradówka oka. Jak leczyć tę przypadłość?

Gradówka oka – jak powstaje?

Choroba oczu gradówka to torbiel wypełniona płynem lub gęstą wydzieliną powstającą w gruczołach Meiboma. Znajdują się one w powiekach górnych i mniej licznie w dolnych, produkują łój będący składnikiem łez, który nawilża i chroni powierzchnię oka.

Czynnikami zwiększającymi ryzyko wystąpienia gradówki są: nieprawidłowa higiena oka, choroby skóry typu trądzik oraz częste używanie soczewek kontaktowych.

Jak wygląda gradówka oka? Najczęściej powstaje ona na górnej powiece, znacznie rzadziej na dolnej. Choroba oka gradówka ma wielkość od kilku milimetrów do kilku centymetrów (choć rzadko jest aż tak duża). Przeważnie jest twarda i bezbolesna. Może jednak wywoływać uczucie dyskomfortu oraz swędzenie lub łzawienie oka. Ile trwa gradówka na oku? W większości przypadków ustępuje ona samoistnie na przestrzeni kilku tygodni lub miesięcy. Gradówka oka — czy jest zaraźliwa? Nie. Bakterie ją wywołujące występują naturalnie w otaczającym nas środowisku i mogą zostać przeniesione na oczy przez dotyk. Jednak by to tego doszło, muszą się dostać do gruczołu Meiboma. Jest to możliwe jedynie wówczas, gdy powieki są podrażnione lub uszkodzone.

Jak dochodzi do powstania gradówki oka? Pierwszym etapem jest zapalenie gruczołu Meiboma, które może wywoływać infekcja bakteryjna lub wirusowa, alergia, stany zapalne skóry powiek, zaburzenia hormonalne oraz urazy. Prowadzi ono do jego obrzęku i zaczerwienienia. Na skutek zapalenia gruczołu Meiboma może dojść do zablokowania jego ujścia, które to odpowiada za odprowadzanie łoju na powierzchnię oka. Efektem tego jest nagromadzenie się wspomnianej wydzieliny w jego wnętrzu i rozwój gradówki.

Gradówka na oku – domowe sposob

Jak leczyć gradówkę w oku? W pierwszej kolejności należy się udać na wizytę do lekarza podstawowej opieki zdrowotnej lub okulisty, który postawi diagnozę i doradzi, jak usunąć gradówkę z oka. Pacjentom borykającym się z uciążliwą dolegliwością, jaką jest gradówka na oku, domowe sposoby przychodzą z pomocą. Warto zaznaczyć, że mogą stanowić one jedynie uzupełnienie zaleconej przez lekarza kuracji.

Jak leczyć gradówkę na oku? Co stosować na gradówkę oka? Do najpopularniejszych domowych metod łagodzących jej objawy są:

• Ciepłe okłady ze zwilżonego wacika kosmetycznego, torebki herbaty lub ugotowanego jajka (jego zaletą jest fakt, że długo utrzymuje temperaturę). Powinny one trwać około 15 minut i być wykonywane 2-3 razy dziennie. Skuteczność tej metody jest związana z tym, iż ciepło pomaga rozluźnić mięśnie powiek i ułatwia odpływ wydzieliny z gruczołów Meibom
• Delikatny masaż gradówki wykonywany opuszkami palców, poprzez lekki ucisk guzka w kierunku rzęs. Należy go wykonywać 2-3 razy dziennie przez około 10 minut.
• Regularne mycie oczu i powiek przy pomocy wody z mydłem lub dedykowanych preparatów do pielęgnacji oczu. W ten sposób można skutecznie usunąć nagromadzone zanieczyszczenia i bakterie.

Jak leczyć gradówkę na oku – leki i maści

Wiemy już, czym jest gradówka w oku. Domowe sposoby opisane powyżej mogą być stosowane wyłącznie pod nadzorem lekarza. Dobierze on odpowiednią kurację, uwzględniając wielkość gradówki, stopień jej nasilenia oraz ewentualną obecność infekcji. Jakie są najpopularniejsze metody walki z dolegliwością, jaką jest gradówka oka? Leczenie może obejmować między innymi stosowanie specjalnych maści antybiotykowych. Mogą one zawierać jedną z poniższych substancji:

• Bacytracyna – antybiotyk z grupy aminoglikozydów skutecznie zwalczający szerokie spektrum bakterii. Znajduje on zastosowanie w przypadku zarówno gradówki, jak i jęczmienia czy zapalenia spojówek.
• Erytromycyna – antybiotyk z grupy makrolidów będący w stanie zwalczyć między innymi bakterię Staphylococcus aureus będącą najpopularniejszą przyczyną gradówki.
• Etakrydyna – substancja czynna działająca przeciwbakteryjnie i przeciwgrzybiczo. Stosuje się ją w leczeniu gradówki, jęczmienia oraz zapalenia powiek.

Maść na gradówkę oka należy nakładać na powiekę 2 razy dziennie, aż do ustąpienia objawów.

W celu pozbycia się omawianej dolegliwości zastosować można również lek na gradówkę oka w formie antybiotyku z grupy tetracyklin, który pomaga zwalczać objawy infekcji. Przyjmuje on postać tabletek doustnych lub kropli do oczu. Jeżeli chodzi o te drugie, zawierać mogą one także tetryzolinę, która łagodzi objawy gradówki oka, takie jak obrzęk i zaczerwienienie. Takie krople do oczu na gradówkę dobrze sprawdzają się również w przypadku obrzęku i przekrwienia spojówek, zmęczenia oczu, kataru siennego i uczulenia na pyłki traw.

W zaawansowanych przypadkach, mniej więcej gdy gradówka nie ustępuje przez miesiąc, niezbędne może okazać się przeprowadzenie zabiegu chirurgicznego polegającego na wykonaniu niewielkiego nacięcia w miejscu, w którym znajduje się gradówka. Następnie jest ona usuwana, a na oko nakłada się bandaż. Większość pacjentów jest w stanie wrócić do normalnej aktywności w przeciągu maksymalnie kilku dni od zabiegu.

Niewielki guzek powstający na skutek zablokowania ujścia gruczołu Meiboma występuje pod nazwą gradówka na oku. Leczenie tej dolegliwości opiera się o aplikowanie specjalnych maści lub kropli z antybiotykiem. Może ono zostać uzupełnione o domowe sposoby, takie jak ciepłe kompresy, masaż czy odpowiednią higienę oka. Dopiero w zaawansowanym stadium gradówka może wymagać chirurgicznego usunięcia.

‍

W gabinecie coraz częściej spotykam dzieci, które skarżą się na zmęczenie oczu, bóle głowy czy pogorszenie widzenia. W wielu przypadkach wspólnym mianownikiem jest długotrwałe korzystanie z urządzeń ekranowych – smartfonów, tabletów, komputerów czy telewizji. Chciałbym w prosty sposób wyjaśnić, co się dzieje z oczami dziecka i na co warto zwrócić uwagę.

Czy światło niebieskie jest groźne?

Ważne: dzieci są bardziej wrażliwe na światłoniebieskie niż dorośli. Ich oczy nie są jeszcze w pełni rozwinięte, dlategoświatło:

• skuteczniej zakłóca ich zegar biologiczny i rytm snu,
• dociera głębiej do struktur oka,
• może silniej obciążać układ wzrokowy.

Wynika to z kilku fizjologicznych różnic:

• dzieci mają większe źrenice, przez co do oka wpada więcej światła,
• ich soczewki są bardziej przejrzyste, więc przepuszczają więcej światła niebieskiego,
• mechanizmy ochronne oka dopiero się rozwijają.

W praktyce oznacza to, że ten sam czas spędzony przed ekranem jest dla dziecka znacznie większym obciążeniem niż dla osoby dorosłej.

Światło niebieskie nie jest „złe” samo w sobie – to naturalna część światła dziennego i pełni ważną funkcję w regulacji rytmu dobowego. Problem zaczyna się wtedy, gdy dzieci są na nie narażone zbytdługo, zbyt blisko i o niewłaściwej porze dnia, szczególnie wieczorem.

Ekrany emitują światło niebieskie w sposób skoncentrowany, a dziecko patrzy na nie z małej odległości. To powoduje:

• większe zmęczenie układu wzrokowego,
• spadek częstotliwości mrugania (oko wysycha i piecze),
• zaburzenia snu – światło niebieskie „oszukuje” mózg, że nadal jest dzień,
• możliwe nasilenie stresu oksydacyjnego w siatkówce przy długotrwałej ekspozycji (temat nadal jest badany).

Co obserwujemy u dzieci?

W codziennej pracy najczęściej widzę:

• przemęczenie oczu – dzieci mrużą oczy, pocierają je,
• bóle głowy po korzystaniu z ekranów,
• trudności z koncentracją wzroku,
• nasilającą się krótkowzroczność.

Warto podkreślić: światło niebieskie to tylko część problemu – równie ważny jest czas spędzany przed ekranem i brak przerw.

Smartfon –największe obciążenie dla oczu

Z perspektywy optometrysty smartfon jest najbardziej wymagający dla wzroku dziecka, ponieważ:

• jest trzymany bardzo blisko twarzy,
• wymusza ciągłą pracę z bliska,
• emituje światło bezpośrednio do oka,
• często używany jest wieczorem.

Bajki, gry i telewizja – jak wpływają na oczy?

• bajki – szybkie zmiany obrazu i jasne kolory nasilają zmęczenie wzroku,‍
• gry – dziecko rzadziej mruga i zapomina o przerwach,‍
• telewizja – mniej obciążająca niż telefon, ale nadal wpływa na rytm snu.

Najważniejszy problem: krótkowzroczność

Największym wyzwaniem jest rosnąca liczba dzieci z krótkowzrocznością. Główne przyczyny to:

• długie patrzenie z bliska,
• brak czasu na świeżym powietrzu.

Naturalne światło dzienne działa ochronnie – to jeden z najważniejszych czynników profilaktycznych.

Co mogą Państwo zrobić jako rodzice?

1. ‍Kontrola czasu ekranowego
   
   • ograniczenie korzystania z urządzeń, szczególnie u młodszych dzieci.
2. Regularne przerwy
   
   • co 20 minut spojrzenie w dal i odpoczynek dla oczu.
3. Ograniczenie światła niebieskiego wieczorem
   
   • brak ekranów na 1–2 godziny przed snem,
   • korzystanie z trybu nocnego w urządzeniach.
4. Odpowiednia odległość
   
   • telefon/tablet minimum 30–40 cm od oczu.
5. Czas na świeżym powietrzu
   
   • minimum 1–2 godziny dziennie.
6. Higiena wzroku
   
   • dobre oświetlenie,
   • unikanie ekranów w ciemności,
   • świadome mruganie.
7. Regularne badania wzroku
   
   • szczególnie przy pierwszych objawach problemów.
     

A co z kroplami do oczu i „filtrami UV”?

To temat, który często pojawia się w gabinecie, dlatego warto go jasno wyjaśnić.

Na rynku dostępne są krople nawilżające, które poprawiają komfort oka – szczególnie przy suchości i zmęczeniu. Mogą one:

• nawilżać powierzchnię oka,
• zmniejszać pieczenie i uczucie „piasku pod powiekami”,
• wspierać naturalną barierę ochronną oka.

Coraz częściej pojawiają się również preparaty zawierające dodatkowe składniki aktywne, takie jak:

• witamina B12 – wspiera regenerację komórek i może mieć działanie ochronne na powierzchnię oka oraz nerwy wzrokowe,‍
• kwas rozmarynowy – naturalny przeciwutleniacz, który pomaga neutralizować stres oksydacyjny wywołany m.in. przez światło niebieskie.

Takie składniki mogą wspierać oko w warunkach zwiększonego obciążenia ekranami, zwłaszcza u dzieci z objawami zmęczenia wzroku.

Wiadomo, że nie będą one w stanie „zablokować” światła emitowanego przez ekran, ale odgrywają bardzo dużą rolę  wspomagająca – poprawiają komfort i wspierają ochronę komórek oczu

Dlatego podstawą ochrony wzroku nadal pozostają:

• ograniczenie czasu przed ekranem,
• przerwy,
• odpowiednie nawyki wzrokowe.

Podsumowanie

Światło niebieskie samo w sobie nie jest szkodliwe, ale jego nadmiar – szczególnie w połączeniu z długim czasem przed ekranem –przeciąża wzrok dziecka.

Najważniejsze działania to:
ograniczenie ekranów, wprowadzenie przerw, dbanie o higienę wzroku i codzienny kontakt z naturalnym światłem.

To właśnie te proste nawyki mają największy wpływ na zdrowie oczu dzieci.

‍

Wzrok to zmysł, bez którego nie sposób wyobrazić sobie funkcjonowania. To dzięki niemu możemy cieszyć się pięknem świata. Często jednak zapominamy zadbać o zdrowie i dobrą formę naszych oczu, doprowadzając do ich przemęczenia. Czy istnieje skuteczny sposób na zmęczone oczy?

Zmęczony wzrok – objawy

Współczesny styl życia nie najlepiej wpływa na kondycję wzroku. Godziny przed komputerem, telewizorem czy telefonem oraz przebywanie w pomieszczeniach klimatyzowanych i przy sztucznym oświetleniu mogą znacznie nadwyrężać nasz zmysł widzenia. Wiele osób skarży się na zmęczone oczy - objawy, które zaczynają się niewinnie, mogą narastać, a lekceważone powodować poważne konsekwencje dla zdrowia. Do najczęstszych dolegliwości należą swędzenie i pieczenie oczu, wrażenie suchości oka i piasku pod powiekami, a także zaczerwienienie. Ponadto występować może łzawienie, drżenie powiek i niewyraźne widzenie. Zmęczone oczy od komputera czy warunków środowiska bywają przyczyną częstych bólów głowy i migren, bólów gałki ocznej, nadwrażliwości na światło, a nawet światłowstrętu.

Przyczyny zmęczonego wzroku

Jakie mogą być przyczyny zmęczonego wzroku? Najczęściej jest to wynik zbyt długiego wpatrywania się w ekran sprzętu elektronicznego podczas codziennej pracy czy relaksu. Oko przez dłuższy czas skupione jest na jednym punkcie, przez co dochodzi do przemęczenia mięśni oraz zwiększonego obciążenia nerwów wzrokowych. Ciekawe treści, które oglądamy, sprawiają, że zapominamy o mruganiu z odpowiednią częstotliwością, a to doprowadza do wysychania niezbędnego (do nawilżania) na powierzchni oka filmu łzowego. Dodatkowo światło z ekranu wymusza nieustanną adaptację źrenic, co przyczynia się do szybszego męczenia. Podobne problemy powodować będzie czytanie bardzo drobnego druku, szczególnie przy nieodpowiednim oświetleniu, czy zbyt długie wpatrywanie się w odległe lub bardzo bliskie przedmioty - na przykład przy szyciu, robótkach ręcznych albo naprawach małych sprzętów. Niekorzystnie na oczy wpływa też suche powietrze, unoszące się w nim pyły i zanieczyszczenia oraz przebywanie w wysokich temperaturach. Narażenie na promienie UV podczas upalnych słonecznych dni również przyczynia się do zmęczenia wzroku.
Innym powodem zmęczonych oczu i niewyraźnego widzenia jest nieodpowiednia, źle zbilansowana dieta. Niedobory witamin i minerałów odpowiedzialnych za funkcjonowanie wzroku, powodują szybsze męczenie się oczu i pogorszenie jakości wzroku.
Pamiętajmy, że zmęczone oczy mogą także być wynikiem braku lub nieodpowiedniej korekcji wady wzroku. W takiej sytuacji należy niezwłocznie udać się do okulisty, aby zbadał wzrok i dobrał odpowiednie okulary lub soczewki.

Higiena pracy przy komputerze

Długie godziny spędzone przed ekranem mogą negatywnie wpływać na wzrok. W związku z tym warto wprowadzić do życia kilka podstawowych zasad pracy przy komputerze, które pozwolą ograniczyć przemęczenie oczu. Jeśli musimy pracować przed komputerem, a obawiamy się zmęczonych oczu, co robić? W pierwszej kolejności odsuńmy monitor na odległość 40-75 cm¹ od oczu, jego górny brzeg powinien być poniżej poziomu oczu. Monitor należy ustawić idealnie przed użytkownikiem i nieznacznie odchylić do tyłu, obraz powinien być ostry i wyraźny. Zadbajmy o to, aby oświetlenie w pomieszczeniu było rozproszone, dzięki czemu światło nie będzie odbijało się na monitorze. Jeśli nosimy okulary, wybierzmy do pracy te z antyrefleksem.

Starajmy się robić częste przerwy, odrywając wzrok od ekranu i spoglądać w tym czasie daleko w przestrzeń, na przykład za okno. Jeśli nasza praca wymaga długotrwałego używania komputera, spróbujmy wygospodarować trochę wolnego na aktywności, które nie obciążają oczu, na przykład spacery na świeżym powietrzu.

Krople na zmęczone oczy. Które wybrać?

Analizując, co wybrać na zmęczone oczy, podpowiadamy, że dobrym sposobem jest użycie kropli nawilżających. Warto sięgać po te, które dodatkowo łagodzą podrażnienia oraz chronią powierzchnię oka. Pożądane substancje w takich produktach to hialuronian sodu i deksopantenol, stabilizujące film łzowy i ułatwiające regenerację powierzchni oka. Krople należy nanieść na zmęczone oczy i kilkukrotnie mrugnąć, aby roztwór równomiernie się rozprowadził. Jeśli problem jest bardziej nasilony, aplikację można powtarzać kilka razy dziennie, zgodnie zaleceniami producenta.

Okłady na zmęczone oczy również mogą okazać się pomocne. Do ich przygotowania sprawdzą się napary ziołowe, np. z rumianku, bławatka czy świetlika lub inne ogólnodostępne produkty o właściwościach kojących - jak schłodzone plasterki ogórka czy zimne mleko. Warto pamiętać też o regularnym mruganiu podczas pracy przy komputerze i nawilżaniu powietrza w mieszkaniach (nawilżacze, mokre ręczniki, wietrzenie pomieszczeń), zwłaszcza w sezonie grzewczym. Istotne w utrzymaniu dobrej kondycji całego organizmu, w tym również oczu, są ponadto: odpowiednio długi sen, właściwe nawodnienie oraz zbilansowana dieta, bogata w witaminy A, C, E i kwasy tłuszczowe Omega-3. Pozytywny wpływ na kondycję oka będzie miało również stosowanie oświetlenia o nie za słabym i nie za mocnym natężeniu oraz raz na jakiś czas robienie przerwy w pracy wzrokowej, polegające na zamknięciu na chwilę oczu.

‍

Mimo, że nasze oczy chronione są przez omywający je film łzowy i nieustannie mrugające powieki, od czasu do czasu zdarza się, że wpadają do nich ciała obce. Jak wyciągnąć coś z oka? Co zrobić jeśli czujemy albo znajdujemy ciało obce w oku pod powieką górną? Kiedy należy udać się do szpitala?

Jakie ciała obce mogą znaleźć się w oku?

Szczęśliwie najczęściej ciała obce zatrzymują się pod powieką, na/w spojówce albo rogówce – nazywamy je wówczas powierzchownymi ciałami obcymi. Zaliczamy do nich m.in. rzęsy, piasek, małe owady i różne pyłki unoszące się w powietrzu, które trafiają do oka podczas przebywania na zewnątrz, w wyniku podmuchu wiatru albo zatarcia oczu brudnymi rękoma lub nieodpowiedniej higieny podczas używania soczewek kontaktowych. Ciała obce wbijające się w spojówkę lub rogówkę dostają się do oka z większą siłą, najczęściej w trakcie prac, które wiążą się z powstawaniem drobnych fragmentów (odprysków) twardego materiału, -np. szlifowanie, wiercenie, praca w warsztatach samochodowych, przy cięciu płytek ceramicznych lub w wypadkach komunikacyjnych. Powierzchowne ciała obce wywołują nasilony ból oka, zaczerwienienie, pieczenie, ciągłe mruganie i jednostronne łzawienie. Są to naturalne mechanizmy obronne, które mają na celu samoistne usunięcie obcego elementu. Łzy zawierają dodatkowo substancje o działaniu przeciwbakteryjnym.

Znacznie gorsze są wewnątrzgałkowe ciała obce, wbijające się w oko z bardzo dużą siłą. Zwykle dzieje się to również podczas prac generujących powstanie odprysków albo rzadziej nieszczęśliwych wypadków, np. samochodowych. Taki element metalu/drewna/szkła może dotrzeć aż do tylnych warstw gałki ocznej i zagrażać utratą wzroku. Co ciekawe, wewnątrzgałkowe ciała obce najczęściej nie powodują dolegliwości bólowych, chyba, że rana wlotowa jest duża. Jeśli nie doszło do krwotoku i uszkodzenia siatkówki mogą tkwić w oku bardzo długo i powodować odległe powikłania – zakażenia, reakcje chemiczne na obce elementy czy odwarstwienie siatkówki.

Usuwanie ciała obcego z oka

Jeśli obserwujemy ciało obce w oku, pierwsza pomoc zaczyna się tak naprawdę od wstępnej oceny, czy jest ono powierzchowne czy wewnątrzgałkowe.

Powierzchowne ciało obce w oku - czy wyjdzie samo? To pierwsze pytanie, które nasuwa się na myśl. Jeśli podczas mrugania element przesuwa się po powierzchni oka, to dobry znak. W takiej sytuacji jest szansa, że po kilkunastu sekundach intensywnego ruchu powiek i wzmagającego się łzawienia wypłynie samoistnie. Gdy tak się nie dzieje, najlepiej spróbować usunąć samodzielnie powierzchowny, obcy fragment – znajdujący się na spojówce lub rogówce - nawilżonym (najlepiej gdyby to była sól fizjologiczna albo przegotowana woda – zmniejszamy wówczas ryzyko zakażenia) wacikiem lub rogiem chusteczki albo masywnie przepłukać oko solą fizjologiczną. Więcej trudności sprawia wydobycie drażniącej cząstki spod powieki górnej. Często, gdy czujemy, że coś nam wpadło do oka, a nie widzimy tego, zatrzymało się właśnie tam. W takiej sytuacji należy odwrócić powiekę – dobrze jest poćwiczyć tę czynność wcześniej, „na wszelki wypadek”. Szczegółowe instrukcje jak to zrobić można bez problemu znaleźć w Internecie.

Zwykły podmuch wiatru, drobinka piasku, dym czy kurz mogą podrażnić powierzchnię oka na tyle mocno, że jeszcze kilka godzin później czujemy dyskomfort, pieczenie i obserwujemy zaczerwienienie oraz łzawienie. Możemy wówczas sięgnąć po nawilżające krople do oczu, które złagodzą dolegliwości i dadzą spojówce czy rogówce czas na regenerację. Warto wybierać krople, które nie zawierają konserwantów, aby jeszcze bardziej nie podrażnić oka sztucznymi dodatkami.

Kiedy ciało obce w oku wymaga interwencji lekarza?

Ciała obce powierzchowne, ale wbite w rogówkę zwykle wymagają interwencji lekarza. Do ich usunięcia potrzebne będzie znieczulenie oka i sprawne posługiwanie się igłą – lepiej nie próbować tego w domu.

Wewnątrzgałkowe ciała obce – wbite w oko, a sprawiające zaskakująco mało dolegliwości – absolutnie nie powinny być usuwane w warunkach domowych, nawet jeśli obserwujemy wyraźnie wystający fragment, który aż prosi się o wyciągnięcie. W tym przypadku konieczna jest interwencja lekarza. Nie należy usuwać samodzielnie takiego ciała obcego. Lekarz usunie ciało obce przy pomocy igły, po uprzednim znieczuleniu oka. Poza tym należy również ocenić, czy nie doszło do zakażenia.

Gdy ciała obcego nie widać, a jest prawdopodobne, że mogło dojść do jego głębokiego wbicia w oko absolutnie nie należy czekać tylko także natychmiast udać się do szpitala, najlepiej na okulistyczną izbę przyjęć. Jeśli diagnoza się potwierdzi niezbędna będzie interwencja chirurgiczna, niemożliwa do przeprowadzenia w domu czy Podstawowej Opiece Zdrowotnej (u Lekarza Rodzinnego).

Czego nie wolno robić usuwając ciało obce?

• Nie wolno używać ostrych narzędzi;
• Nie wolno samodzielnie usuwać ciał, które wyglądają jakby utknęły w gałce ocznej;
• Nie wolno trzeć oczu, aby nie narazić oka na stan zapalny;
• Nie wolno odwlekać wizyty w szpitalu, jeśli czujemy, że coś wbiło nam się w oko.

‍

Zespół suchego oka (ZSO) jest bardzo często występującym schorzeniem powierzchni gałki ocznej, którego przyczyną jest dysfunkcja tzw. filmu łzowego, pokrywającego gałkę oczną.

Szacuje się, że pacjenci z tym schorzeniem stanowią 20-25% pacjentów zgłaszających się do okulisty z powodu tzw. "czerwonego oka".

Prawidłowy film łzowy skład się z trzech warstw:

• Warstwa lipidowa, czyli tłuszczowa, najbardziej zewnętrzna, jest produkowana przez gruczoły powiekowe (Meiboma, Zeissa, Molla). Zapobiega ona parowaniu leżącej pod nią warstwy wodnej i umożliwia mruganie.
• Warstwa wodna, najgrubsza, jest produkowana przez gruczoł łzowy, który leży w górno-zewnętrznej części oczodołu. Jest ona bogata w składniki odżywcze oraz enzymy przeciwbakteryjne.
• Warstwa śluzowa, czyli mucynowa jest wytwarzana przez tzw. komórki kubkowe spojówki. Umożliwia przyleganie całego filmu łzowego do powierzchni gałki ocznej.

Film łzowy jest rozprowadzany po powierzchni oka poprzez ruchy powiek. Ochrania gałkę oczną przed czynnikami zewnętrznymi oraz zapewnia gładką powierzchnię optyczną.

Zespół suchego oka (ZSO) występuje w przypadku zmniejszenia ilości filmu łzowego, a także przy zaburzeniu proporcji pomiędzy poszczególnymi jego składowymi.

Najczęstsze przyczyny ZSO to zwiększone parowanie łez, w wyniku stanów zapalnych rogówki, zaburzenia funkcji gruczołów powiekowych (przede wszystkim tzw. gruczołów Meiboma) lub działania czynników zewnętrznych takich długotrwała ekspozycja na suche powietrze czy przebywanie w klimatyzowanych pomieszczeniach.

Zmniejszona produkcja warstwy wodnej jest związana przede wszystkim z wiekiem (po 40. roku życia), chorobami ogólnymi np. reumatoidalne zapalenie stawów, choroba Parkinsona oraz stosowaniem leków miejscowych (np. atropina) lub ogólnych (leki przeciwalergiczne, przeciwdepresyjne, moczopędne, środki antykoncepcyjne). Dotyczy to również kobiet w wieku menopauzalnym oraz w okresie po menopauzie.

Niedobór warstwy śluzowej jest najczęściej skutkiem oparzeń chemicznych, przewlekłych stanów zapalnych (wirusowych, bakteryjnych, alergicznych) oraz niedoboru witaminy A.

Inne przyczyny powodujące lub nasilające ZSO to przebywanie w zadymionych lub zakurzonych pomieszczeniach, narażenie na działanie chlorowanej wody i noszenie soczewek kontaktowych. Częstą przyczyną jest rzadkie mruganie, obserwowane przede wszystkim u osób pracujących przez wiele godzin przed komputerem, czytających lub prowadzących samochód. Krople nawilżające są też konieczne u pacjentów po laserowych korekcjach wady wzroku.

Diagnostyka zespołu suchego oka, to na początku wywiad oraz badanie w biomikroskopie okulistycznym. Ocenia się także ilość mrugnięć (prawidłowo to 12 na minutę) oraz wykonuje się specjalistyczne testy, przede wszystkim test Schirmera oraz TBUT (tear break up time, czas przerwania filmu łzowego). Test Schirmera (pasek bibułki założony pod dolną powiekę) bada ilość warstwy wodnej łez, natomiast BUT stabilność filmu łzowego. Test przerwania filmu łzowego (BUT) przeprowadza się w gabinecie okulistycznym, podczas badnia w biomikroskopie. Pacjet ma zabarwione oczy niewielką ilością fluoresceiny, a lekarz obserwuje, jak długo na powierzchni utrzymuje się nieprzerwana powłoka, tzw. film łzowy. W razie potrzeby można wykonać też inne badania z użyciem 1% różu bengalskiego lub 2% zieleni lizaminy. Oba barwniki, podobnie jak fluoresceina, wybarwiają martwe komórki nabłonka spojówki i rogówki.

Objawy zespołu suchego oka: swędzenie, pieczenie, ból, uczucie "piasku pod powiekami", światłowstręt oraz pogorszenie widzenia w przypadku uszkodzenia rogówki. Istotne jest podkreślenie, że nadmierne łzawienia może być też objawem suchości oczu - jest ono spowodowane zmniejszoną ilością warstwy mucynowej (śluzowej) filmu łzowego, co powoduje, że film łzowy "nie trzyma się" na powierzchni gałki ocznej. Jest to tzw. "płaczące suche oko". Należy pamiętać, że zespół suchego oka może być podłożem do rozwoju przewlekłych zakażeń powierzchni oka.

Podstawą leczenia postaci łagodnych i umiarkowanych zespołu suchego oka są preparaty nawilżające, dostępne bez recepty, w postaci kropli lub żelu. Większość kropli zawiera kwas hialuronowy, który umożliwia wytworzenie gładkiej warstwy filmu łzowego. Krople aplikuje się co najmniej 3 razy dziennie. Nie powodują zaburzeń widzenia. Preparaty nawilżające powinni stosować nie tylko chorzy z określonymi dolegliwościami, ale też tacy, u których istnieje zwiększone ryzyko zespołu suchego oka i następowych stanów zapalnych. Należą do nich osoby po 40. roku życia (głównie kobiety), wielogodzinnie czytające lub pracujące przy komputerze, a przede wszystkim użytkownicy soczewek kontaktowych. Dla tych ostatnich najbardziej wskazane są krople bez konserwantów. Przy bardziej nasilonych symptomach wskazane jest stosowanie preparatów wzbogaconych o inne substancje np. dekspantenol lub uzupełniających wszystkie warstwy filmu łzowego. W przypadku braku skuteczności kropli, warto skonsultować się z lekarzem okulistą.

Preparaty nawilżające mogą być pomocne w leczeniu alergicznych chorób, ponieważ łagodzą dyskomfort, a ponadto wypłukują alergeny. Jednak w tym przypadku powinny być stosowane jako dodatek do kropli ze wskazaniami na alergiczne objawy oczne (np. krople z olopatadyną). Kolejną grupą, u której jest zalecane stosowanie preparatów "sztucznych" łez są pacjenci leczeni z powodu jaskry. Długotrwałe, przewlekłe stosowanie kropli przeciwjaskrowych może wywołać lub nasilić schorzenia powierzchni oka, dlatego stosowanie kropli nawilżających powinno być standardem.

Leczenie łagodnych postaci suchego oka może być prowadzone przez lekarza rodzinnego. W przypadkach cięższych konieczna jest konsultacja okulisty, który włączy dodatkową terapię i będzie monitorował stan pacjenta, także pod kątem oceny ewentualnych dodatkowych powikłań.

‍